The First FA Cup Final

   v  

Het is vandaag een historische dag, want het is op de kop af 140 jaar geleden dat de allereerste FA Cup finale werd gespeeld. Wanderers en Royal Engineers waren de twee finalisten en de wedstrijd eindigde in 1-0 door een doelpunt van Wanderer Morton Betts. In totaal kwamen 2000 man op de finale af in de Kennington Oval in Londen. Het was de eerste finale ooit in het voetbal en tevens de eerste keer dat er sprake was van voetbal in competitieverband. De tweeëntwintig man op het veld hadden er toen nog geen idee van dat het voetbal zou uitgroeien tot een mondiale sport met zoveel emotie. Beide clubs verdwenen voor het begin van de twintigste eeuw, maar vergeten zullen we ze nooit doordat ze deze eerste finale speelden.

Voetbal schoot halverwege de negentiende eeuw wortel in Engeland. In 1857 werd met Sheffield FC de eerste echte voetbalclub opgericht en daarna verschenen overal in Engeland clubs. Om een beetje structuur te krijgen, werd besloten om een overkoepelend orgaan op te richten: de FA. Die organisatie zorgde voor regels en hielp clubs als dat nodig was. Van een competitie was nog geen sprake, want iedereen speelde vriendschappelijke potjes tegen elkaar. Daar zat totaal geen lijn in en in 1871 kwam Charles Alcock, speler van het Londense Wanderers en tevens secretaris van de FA, met het idee om een knock-out toernooi te beginnen waarbij de uiteindelijk winnaar een beker zou krijgen uitgereikt.

Veel clubs waren meteen razend enthousiast en uiteindelijk schreven vijftig teams zich in. Maar je kent het wel; in het begin vindt iedereen het geweldig, maar dan slaat de twijfel toe. Alcock kreeg veel afmeldingen waarbij de ene smoes nog slechter was dan de andere. Uiteindelijk bleven er twaalf teams over die wel mee wilden doen. Die gingen allemaal in de pot voor de loting, maar daarna besloten nog eens drie teams zich af te melden. De clubs bestaan allang niet meer, maar er wordt wel vaak naar ze gevraagd bij Engelse pubquizen over voetbal. Vandaar dat ik ze alle drie toch wel even genoemd wil hebben: Harrow School, Lausanne and Windsor Home Park waren de boefjes die zich uiteindelijk terugtrokken.

Alcock wist nog zes nieuwe teams op te trommelen, waaronder Queen’s Park uit Schotland. Hampstead Heathens kreeg een bye en de overige veertien teams gingen in de pot voor de loting. Op 11 november 1871 was de eerste ronde van de FA Cup, maar van de zeven wedstrijden gingen er maar vier door. De tegenstanders van Wanderers en Royal Engineers kwamen niet opdagen en Queen’s Park en Donington School kwamen niet tot een vergelijk over waar de wedstrijd gespeeld moest worden. De FA deed niet moeilijk en besloot dat ze daarom allebei door mochten naar de volgende ronde. In totaal dus maar vier wedstrijden, waarbij Maidenhead v Marlow de meest opvallende was. Dat zijn namelijk de enige twee Engelse clubs die vandaag de dag nog bestaan.

In de volgende ronde waren er vijf wedstrijden, want als teams gelijk speelden mochten ze allebei door. Opnieuw was het Queen’s Park v Donington School en opnieuw lagen de mannen van de kostschool dwars. De FA was nu wat minder coulant en alleen de Schotten mochten door naar de volgende ronde. Ondertussen won Wanderers met 1-0 van Clapham Rovers en speelde Royal Engineers, op Top Field (!), tegen Hitchin FC (dus niet Hitchin Town) en won met 0-5. Uiteindelijk waren er vijf clubs over voor de kwartfinale, dus eentje kreeg een bye en dat was… Queen’s Park. De mannen uit Glasgow hadden de halve finale bereikt zonder één wedstrijd te spelen. Erg knap. Verder versloeg Royal Engineers Hampstead Heathens met 3-0 en speelden Wanderers en Crystal Palace (niet de huidige club met dezelfde naam) gelijk.

De FA dacht heel pragmatisch na en besloot dat zowel Wanderers en Crystal Palace door mochten naar de halve finale. Zo hadden ze vier clubs voor in de halve finale en dat kwam goed uit. De FA besloot de cricketground, de Kennington Oval, af te huren voor de twee wedstrijden om het toernooi een grotere uitstraling te geven. Op 17 februari speelden Royal Engineers en Crystal Palace met 0-0 gelijk. Drie weken later deden Wanderers en Queen’s Park hetzelfde. Saaie sport dat voetbal, vonden de cricketmannetjes. In de eerste replay vielen er wel goals en won Royal Engineers met 3-0 van Crystal Palace. De tweede replay vond geen doorgang, want Queen’s Park kon niet het geld bij elkaar krijgen om weer een trip naar Londen te maken.

Op 16 maart was het dan zover: de eerste FA Cup finale. Wederom was de Kennington Oval plaats van handeling, maar net zoals in de halve finales kwamen er maar 2000 man op de wedstrijd af. Voetbal was bijlange na niet zo populair als cricket, rugby of paardenrennen. De finale zelf was een clash van twee voetbalculturen. Royal Engineers speelde op de Schotse wijze, dus veel passing en aanvallen. Eigenlijk werd er destijds net zo tegen de Engineers aangekeken als tegenwoordig tegen Barcelona. Toeval (of niet) is dat Royal Engineers ook in het blaugrana speelden. Het team was dankzij hun tiki-taka voetbal een echte attractie en in 1873 maakten de ingenieurs zelfs een tour door het land en deden daarbij plaatsen als Nottingham, Derby en Sheffield aan.

Wanderers daarentegen speelde meer een ouderwetse soort voetbal. Dat was destijds dribbelen totdat je vastliep. Van overspelen hadden nog niet gehoord daar. Waar Royal Engineers bestond uit spelers van het leger, was Wanderers een team dat was opgebouwd uit ex-kostschoolleeerlingen. Ze hadden hun thuisbasis in Battersea en speelden in een apart shirt met zwart, roze en oranje hoops. Alcock, de bedenker van de FA Cup, was ook een Wanderer. De clubnaam heeft later Bolton, Wolves en Wycombe geïnspireerd om in plaats van Town of United ook de ‘achternaam’ Wanderers te nemen. Zodoende leeft de club nog altijd voort in het Engelse voetbal.

De finale zelf was een pot voor de liefhebber van aanvallend voetbal. Royal Engineers stelde zeven aanvallers op tegenover de acht van Wanderers. Gek genoeg werd er maar één keer gescoord in de hele wedstrijd. Het was Morton Betts, een verdediger nota bene, van Wanderers die na vijftien minuten scoorde. Betts was een typische Wanderers-speler, want hij was van zeer goede komaf en studeerde aan Trinity College in Cambridge. Behalve voetballer, was hij ook een begenadigd cricketer en speelde die sport op hoog niveau. Betts speelde in zijn carrière ook eenmaal voor het Engelse voetbalelftal, tegen de Schotten in 1877. Bizar genoeg stond Betts toen op doel.

In die tijd moesten teams van helft wisselen na iedere goal, maar Royal Engineers kon niet profiteren ondanks het feit dat zij nu de wind en de zon in de rug hadden. Een nadeel voor de ingenieurs was dat een van hun spelers, Edmund Cresswell, al snel geblesseerd raakte doordat hij zijn sleutelbeen brak. Als ware bikkel bleef hij in het veld staan, maar hij kon weinig meer. Niet alleen was zijn sleutelbeen gebroken, het brak ook het moraal van het team. Wanderers was veel sterker en de uitvinder van de FA Cup, Charles Alcock, scoorde de 2-0. Even daarvoor had echter een Wanderer de bal met z’n handen aangeraakt en de goal werd afgekeurd.

Pas in de tweede helft kon Royal Engineers eindelijk wat druk zetten, maar het was te laat. Wanderers was de eerste winnaar van de FA Cup en de wedstrijd werd de volgende dag geloofd in de kranten: “The fastest and hardest match that has ever been seen at The Oval” en het spel van Wanderers werd de hemel in geprezen met teksten als “some of the best play, individually and collectively, that has ever been shown in an Association game”. Het zou niet de laatste FA Cup van Wanderers zijn, want een jaar later wonnen ze opnieuw en ook in 1876, 1877 en 1878 ging de beker naar de club uit Londen. Royal Engineers was een soort Joop Zoetemelk, want die verloren de finale driemaal. Maar daar tegenover stond ook de cupwinst van 1875, waardoor de club nooit uit de annalen zal verdwijnen ook al bestaan ze allang niet meer.

In 1887 verdween ook Wanderers, maar zelf tot op de dag van vandaag zijn er maar acht clubs die vaker de FA Cup hebben gewonnen dan zij. Ook is er, na overleg met de nakomelingen van Charles Alcock, besloten om in 2009 Wanderers opnieuw op te richten. De club is een zuivere amateurclub en alle winst die wordt gemaakt gaat naar Unicef. De kans dat Wanderers nog ooit een FA Cup gaat winnen is piepklein. Zelfs de kans dat ze nog ooit mogen deelnemen is niet erg groot, maar mocht dat ooit gebeuren, dan zal dat een historische gebeurtenis zijn. Met een beetje mazzel loten ze dan tegen de oude knarren van Corinthians. Dan zal ik geen moment aarzelen om de auto te pakken en naar Londen te rijden.

8 Reacties op “The First FA Cup Final

  1. Mooi stuk, ik heb eigenlijk nooit de details gekend van die eerste finale. Het wordt wel eens tijd voor een bedevaart naar The Oval (die trouwens officieel de Kennington Oval heet en niet Kensington ;))

  2. Mooi stuk en dat meerkleurig shirt is echt wel cult (het andere lijkt een copy van het Barça shirt, ik heb het dus over dat shirt waar zowat elke denkbeeldige kleur in verwerkt lijkt)

    Ergens is het jammer dat die bedrijfsclubs zoals toen niet meer bestaan. Hoewel ik dat soort clubs doorgaans niet meteen aantrekkelijk vind, in die tijd speelden ze een belangrijke rol in de ontwikkeling en verspreiding van het voetbal. Jammer dat zulke historische clubs verloren gegaan zijn.

  3. Ik merk het nu pas, maar … Lausanne? Had die club een connectie met Zwitserland?

    Jammer dat enkele clubs zich terugtrokken en er een paar bye’s waren. Dat ontsiert het gebeuren toch een beetje, vergeleken met de beker winnen na elke wedstrijd op het veld te hebben afgehaspeld. Maar het is en blijft in feite een huzarenstukje om met een “nieuwe” sport een toernooi in te richten en , ondanks de lange afstanden , tot een goed einde te brengen. Jammer dat Queens Park er toen niet kon bij zijn in Londen, dan had de eerste Cupwinnaar misschien gewoon nog steeds bestaan en was de cultsfeer rond die club nog wat groter geweest dan ze nu al is.

    Speelt het heropgerichte Wanderers in diezelfde heerlijk bizarre kleurencombinatie?

  4. Hoewel een beetje off-topic, maar toen ik Wanderers FC opzocht op Wikipedia zag ik de categorie “Football clubs in London” en daar stond deze rariteit bij: http://en.wikipedia.org/wiki/Philosophy_Football_FC

    Is dit een grap?? Ze schrijven door communisten te zijn opgericht met als doel de voetbalcultuur te veranderen. Ooit van deze club gehoord of is dit een grap (zoals er wel vaker fake wiki-pagina’s verschijnen)?

    Ik weet het, ietwat offtopic, behalve dan dat ik deze link tegenkwam bij het zoeken naar info over die eerste Cup winners op wikipedia.

  5. Pingback: FA Cup Final 1872 rematch | Doing the 116 Blog

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s