Sir Thomas Lipton Trophy

Vandaag is het precies tachtig jaar geleden dat Thomas Lipton overleed. Inderdaad, dat is die van de thee. Buiten een rijke theeboer, was Lipton ook een filantroop en sportgek. Vooral van zeilen en voetbal kon hij intens genieten. Aangezien dit een voetbalsite is en geen zeilsite, zul je hier weinig lezen over zijn zeilpassie. Daarvoor is sealingthesevenseas.com bedoeld. Gelukkig is over zijn voetbalpassie genoeg te vertellen. Het door hem verzonnen toernooi om de Sir Thomas Lipton Trophy wordt door sommigen zelfs gezien als het eerste WK ooit. Tweemaal vond het plaats, in 1909 en 1911, en allebei de keren werd het toernooi gewonnen door de anti-helden van West Auckland Town. Genoeg reden om daar eens wat dieper op in te gaan.

Wie was Thomas Lipton eigenlijk? Lipton was een Schot van Ierse komaf, die opgroeide in de Gorbals, de arme krottenwijk van Glasgow. Na allerlei zware baantjes (o.a. in de VS), besloot hij met zijn verdiende geld een theewinkel te beginnen. Hij wilde dat thee, tot dan toe een drank voor de upperclass, ook toegankelijk werd voor de gewone man. Lipton bleek een uitstekende zakenman. Hij vond wat handelaren die wel in zijn project geloofden. Daardoor kon hij thee uit Sri Lanka halen zonder dure tussenhandelaar en het drankje goedkoop aanbieden. Thee bleek ook aan te slaan bij de gewone man. Zijn zaak groeide flink en uiteindelijk bouwde hij een imperium op dat uitgroeide tot het grootste theebedrijf van de wereld. Zijn bedrijf bestaat nog steeds, hoewel Lipton Tea tegenwoordig in handen is van Unilever.

Lipton was een voorname man en als je in zaken doet, moet je netwerken. Hij deed dat vooral bij zeilwedstrijden. Daardoor werd hij ook een fanatiek zeiler, maar zijn hart lag bij het voetbal. Als inwoner van Glasgow ging hij graag kijken bij clubs als Queen’s Park, Third Lanark, Celtic en Rangers. Lipton had niet echt een favoriete club en keek gewoon graag naar wedstrijden. Hij ambieerde ook nergens een bestuursfunctie, hoewel veel clubs die hem graag hadden aangeboden. Lipton zat namelijk goed in de slappe was en ook destijds kwam elke club geld tekort. Lipton voetbalbezoekjes bleven niet alleen beperkt tot Schotland, want ook als hij op reis was, waar ook ter wereld, nam hij vaak een kijkje bij een lokale wedstrijd. Je zou Lipton kunnen beschouwen als de eerste groundhopper ter wereld.

Het was ook in het buitenland, dat hij zich voor het eerst echt ging bemoeien met het voetbal. In 1905, tijdens een zeilreis in Zuid-Amerika, kreeg hij ineens de ingeving om een jaarlijkse wedstrijd te organiseren tussen de twee grootmachten van dat continent: Argentinië en Uruguay (Brazilië stelde nog niet veel voor op dat moment). De beker werd de Copa Lipton genoemd en tot aan 1929 werd er bijna jaarlijks om gestreden. Met de start van het WK in 1930 werd de wedstrijd een stuk minder elangrijk en nog maar zelden gespeeld. De laatste Copa Lipton werd in 1992 gewonnen door Argentinië. Jammer eigenlijk, want het was een mooie traditie. De wedstrijd tussen Argentinië en Uruguay is de oudste interland buiten de Britse eilanden en wat is er mooier dan er een historische beker aan te verbinden?

De strijd om de Copa Lipton was in de eerste jaren een groot succes en Thomas Lipton zag mogelijkheden om zo’n toernooi ook in Europa op te zetten. Hij schreef de bonden van Italië, Duitsland, Zwitserland en Engeland aan. Hij verzocht ze om een clubteam sturen om in Turijn te strijden om de onofficiële wereldcup. Italië, Duitsland en Zwitserland reageerden meteen enthousiast en beloofden om hun sterkste clubteams te sturen. Italië ging zelfs nog een stap verder door voor te stellen om een combinatieteam van Torino en Juventus te laten deelnemen. Lipton was erg blij met de reacties. Alleen de Engelse voetbalbond reageerde niet. Die vonden nog steeds dat het Engelse voetbal superieur was aan de rest van de wereld en meedoen aan het toernooi was beneden hun stand.

Lipton liet zich niet uit het veld slaan en besloot daarom maar zelf een team te regelen. Er zijn twee theorieën waarom het juist West Auckland uit het noordoosten van Engeland was, die uitgekozen werden. De eerste is dat zijn secretaris een brief kreeg met de volgende tekst: “Contact W.A.”. Aangenomen wordt dat Lipton Woolwich Arsenal bedoelde, maar dat de secretaris dacht dat hij West Auckland bedoelde. Foutje, maar dat moet kunnen. Een andere theorie is dat West Auckland wel bewust is uitgekozen, doordat de secretaris van Lipton een scheidsrechter zou zijn geweest in de Northern League (waarin West Auckland in uitkwam). Hij zou de club dan ook bewust hebben uitgenodigd voor het toernooi. Het was destijds een sterke non-league club en de secretaris ging ervan uit dat ze zeker geen modderfiguur zouden slaan in Turijn.

Bij de West Auckland werd verbaasd gereageerd op de uitnodiging. De spelers waren wel meteen enthousiast. Het waren bijna allemaal mijnwerkers en zo’n trip zouden ze de rest van hun leven niet meer maken. Eigenlijk was er geen geld voor de tocht naar Turijn, maar de spelers besloten een gedeelte zelf te betalen. Er werden flink wat privéspullen verpand en daarvan kon een bus worden gehuurd die ze naar Turijn reed. Nog nooit hadden ze zo lang in een krappe bus gezeten, maar wie normaal in claustrofobische mijnen werkt, overleeft zo’n tocht naar Turijn ook wel. De spelers van de andere teams keken wat neer op de rauwe mijnwerkers met hun handen als kolenschoepen, mijngruis in de wimpers en zwart onder de nagels, maar het neerkijken zou snel afgelopen zijn.

De vier teams speelden in een knock-out verband tegen elkaar. West Auckland nam het op elf april op tegen de Stuttgarter Sportfreunde en Torino XI (het combinatieteam van Torino en Juventus, de grote favoriet) mocht het opnemen tegen het Zwitserse Winterthur. De bookies deden slechte zaken, want zowel West Auckland als Winterthur wonnen en er stond een totaal onverwachte finale op het programma. Het was het toernooi van de verrassingen en dus ook de finale had een onverwachte afloop. Winterthur, als bedwingers van het Turijnse wonderteam, zou die onbehouwen, lompe mijnwerkers wel even een lesje leren. Dat was een misrekening, want al na acht minuten stond West Auckland met 2-0 voor en dat zou het ook blijven. West Auckland mocht de trofee in ontvangst nemen en was de eerste wereldkampioen ooit.

Thomas Lipton had de smaak te pakken en twee jaar later werd het toernooi om de Sir Thomas Lipton Trophy opnieuw in Turijn gehouden. Als titelverdediger was West Auckland opnieuw uitgenodigd. Ditmaal bestond de tegenstand uit het Zwitserse FC Zürich en deden Juventus en Torino mee als aparte deelnemers. De samenwerking was niet zo goed bevallen en nu was de kans dubbel zo groot, dat er een Turijnse club zou winnen. In de halve finale werd de Turijnse derby gewonnen door Juve, terwijl West Auckland wederom een Zwitserse scalp pakte door FC Zürich met 2-0 te verslaan. In de finale mocht West Auckland het opnemen tegen Juventus. Van onderschatting zou ditmaal geen sprake zijn, want West Auckland was de titelverdediger.

Toch sloop er weer wat gemakzucht in bij de Italianen, toen ze die gekke verzamling mijnwerkers zagen in hun verwassen shirts. Zijzelf zagen er perfect gesoigneerd uit in hun zwart-witte tenues en haren vol met brylcreem. Tijdens de wedstrijd bleek dat uiterlijk niet alles zegt. De favoriete Italianen gingen met maar liefst 1-6 de bietenbrug op en West Auckland was opnieuw wereldkampioen. Het bleek meteen de laatste maal te zijn dat het toernooi werd gehouden. De internationale verhoudingen verziekten de jaren erna en uiteindelijk begon in 1914 WO I. West Auckland bleef daarom wereldkampioen totdat Uruguay in 1930 de Coupe de Jules Rimet won.

De club had tegen die tijd de beker al niet meer in handen. De reis naar Turijn had zoveel geld gekost, dat de club in financieel nood zat. De eigenaresse van een hotel in West Auckland wilde de club wel helpen en kocht de beker over. Die bleef tot 1960 in het bezit van haar familie, totdat de club he terugkocht, na een collecte in de stad. Doordat de hele stad had meegeholpen aan het terugkrijgen van de beker, werd besloten deze niet bij de club neer te zetten, maar bij West Auckland Working Men’s Club. Daar werd hij in 1994 gestolen en nooit meer teruggevonden. Waarschijnlijk is hij omgesmolten. Gelukkig was de beker verzekerd en werd er, met behulp van Unilever, een replica gemaakt. Die staat nu weer, goed beveiligd, in de West Auckland Working Men’s Club.

Het verhaal heeft altijd gefascineerd en in 1981 werd de film “The World Cup: A Captain’s Tale”, over de West Auckland Town en de Sir Thomas Lipton Trophy, gemaakt. Deze wereldcup was niet de laatste prijs voor West Auckland Town, want in zowel 1960 als 1961 werd de Northern League gewonnen. In 1961 werd ook de finale van de FA Amateur Cup gehaald en de eerste ronde van de FA Cup. Dat lukte nadien alleen nog een keer in 1998, toen Yeovil na een replay en penalty’s net te sterk was. Voor de rest moet West Auckland het hebben van handhaving in de Northern League, de negende divisie van Engeland. Een groot verschil met Juve, de tegenstander in die laatste finale.

Daarom was het zo mooi dat Juventus in 2009, honderd jaar na het eerste toernooi om de Sir Thomas Lipton Trophy, graag een re-match wilde spelen tegen West Auckland Town. Opnieuw was het te prijzig voor de mannen van West Auckland om naar Turijn te vliegen. Een busreis van 24 uur en 1300 kilometer van het noordoosten van Engeland naar Turijn volgde. De FA vond het zo’n mooi initiatief, dat ze 10.000 aan de club gaven om het mogelijk te maken. Ook erg mooi dat Juve deze wedstrijd wilde spelen. Maar misschien wilden ze eigenlijk wel wraak voor de 1-6 nederlaag. Die werd in ieder geval rechtgezet, want Juventus won de wedstrijd met 1-7. De spelers van West Auckland maakte het weinig uit, want die hadden de reis van hun leven. Juve uit is toch wel wat anders dan potjes tegen Norton & Stockton Ancients, Billingham Synthonia en Sunderland RCA.

6 Reacties op “Sir Thomas Lipton Trophy

  1. weer ’n super verhaal!

  2. In feite eerder de voorloper van het WK voor clubteams gezien er van landenteams geen sprake was.

    Dat WK voor clubteams is trouwens een nog niet ontwikkelde potentiële topper als je het louter commerciëel en qua aantrekkingskracht bekijkt. Nu heb je enkel de winnaars van elke continentale beker, terwijl een toernooi met pakweg Barcelona, Real, Man Utd, Chelsea, Bayern, AC Milan, Boca Juniors, River Plate, Sao Paulo, Penarol, etc een enorm potentiëel zou hebben als het goed wordt ingericht en gepromoot. In feite een idee dat bizar
    genoeg nooit is uitgewerkt (het huidige WK voor clubteams ontbreekt toch nog aan aantrekkingskracht, doch het potentiëel is wel groot mits men het goed ontwikkelt)

    Ik zou die toernooien van Lipton eerder als voorlopers van een WK voor clubteams zien. In die zin is dan niet Uruguay maar de eerste winnaar van het WK voor clubteams de opvolger van West Auckland.

    Bizar maar leuk trouwens dat ze voor die re-match weer met de bus naar Italië gingen, terwijl low budget vluchten tegenwoordig ingeburgerd zijn. Maar het is wel charmant dat ze het net zoals toen per bus deden🙂

  3. Pingback: Lazy saturdays Doordebenen

  4. De film over west auckland fc op het eerste WK voetbal werd zo’n 25 jaar geleden op de Nederlandse televisie vertoond. Is deze film nog ergens verkrijgbaar, bij voorkeur met Nederlandse ondertiteling.

    • Uit ervaring met stokoude beelden (naar internet normen is een match van 10 jaar geleden al oud …) : als het nergens op YouTube of gelijkaardige sites staat, ben je het beste dat je de zender of de regisseur rechtstreeks contacteert. Als je de titel van die film en de regisseur kent, kan je allicht diverse pagina’s vinden waar minstens een emailadres van het productiehuis staat (mits dit nog bestaat). Met veel geluk kan je de regisseur zelf bereiken. Ik weet het, klinkt vreemd, maar dit is echt wel de beste manier en vaak enige manier. Ik verzamel documentaires over verre landen, er was een ronduit geniale docu over Noord Korea van zo’n 12 jaar oud. Nergens meer te krijgen. Na veel zoeken kon ik het emailadres vinden van het productiehuis. Tot mijn grote plezier kreeg ik een gratis exemplaar van de docu toegestuurd op DVD. Vaak is een regisseur geflatteerd als je zo een oude film herinnert en belangstelling in hebt. Probleem is alleen dat je om kans te maken wel de exacte titel en bij voorkeur ook productiehuis of regisseur moet weten, zodat je gericht kan zoeken. Vaak zijn die mensen best geflatteerd door de interesse en sturen ze je met plezier een DVD.

      Het enige wat ik vrees is dat Nederlandse ondertitels moeilijk worden. Hoewel de kans kleiner is dan rechtstreeks bij de regisseur aankloppen, maar je zou ook de Nederlandse TV zender die het programma uitzond kunnen bellen , doorgaans hebben ze van alle uitzendingen een copy in het archief. Maar TV zenders zijn niet altijd even bereidwillig, uit ervaring zou ik je aanraden de regisseur en productiehuis te benaderen. Kans op positieve respons is realistischer dan de TV zender te benaderen.

      Succes!🙂

      PS mocht je de titel echt niet meer weten, dan kan je allicht de betrokken club contacteren. Die kunnen met zekerheid de exacte gegevens (filmhuis, regisseur, distributie, etc) doorgeven zodat je dan de filmmakers kan aanschrijven. Met een beetje geluk heeft men bij de club zelf nog ergens een exemplaar op overschot die ze kunnen opsturen.

    • In de marge : het net biedt enorme mogelijkheden om informatie, beelden, statistieken etc te bewaren en archiveren. Voetbalfans zouden clubrivaliteiten eens opzij moeten zetten en gezamenlijk een enorm voetbalarchief bouwen waar samenvattingen van zoveel mogelijk wedstrijden worden bewaard, statistieken, oude memorabilia, … Na enkele jaren heb je een echt voetbalmuseum waar bezoekers tegen betaling een DVD copy zouden kunnen lenen van een wedstrijd van jaren geleden. Als fans van diverse clubs de handen in elkaar zouden slaan, zou het mogelijk moeten zijn om zo een soort van tegenhanger van de nationale bibliotheek te maken, maar dan met enkel voetbalbeelden, voetbalboeken, clubbladen; … Zo een archief aanleggen vereist enkel dat bij elke club iemand de taak op zich neemt om alle beelden en relevant materiaal bij te houden, en je moet een ruimte huren met veel opslagruimte om alle tapes te kunnen opslaan. Maar het zou wel fantastisch zijn als zo een bibliotheek zou bestaan.

      Ik ken de Britse wetgeving niet exact wat dit betreft, maar in België is er een wet die verplicht dat van elk uitgegeven artistiek (ruim te interpreteren) werk een kopie moet bewaard worden in een soort nationaal archief. TV zenders moeten minstens X jaar kopies van alle uitzendingen bewaren (het exacte aantal jaren weet ik niet). Zelfs kranten moeten van elke editie (dus elke dag) een exemplaar afstaan voor archivering. Tegen betaling kan je dan in dat archief artikels, boeken of beelden terugvinden die al heel oud zijn en je nergens anders vinden kan. Mogelijks hebben andere landen ook zo een archief, met wat geluk heeft de Nederlandse TV zender die die beelden van West Auckland uitzond ergens een tape moeten archiveren die ze vanonder het stof kunnen halen. Proberen waard lijkt me!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s